فرانسس هالزن، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ برای رصد ذرات نوترینو

فرانسس هالزن، دانشمند بلژیکی-آمریکایی، در سال ۲۰۲۶ جایزه نوبل فیزیک را به خاطر رهبری رصدخانه نوترینو IceCube و کشف ذرات نوترینو با انرژی بالا که از فضای دوردست می‌آیند، دریافت کرد.

ایده‌ای جسورانه در محیطی خاص

ایده هالزن برای تبدیل یک کیلومتر مکعب از یخ قطب جنوب به یک تلسکوپ به‌منظور رصد ذرات تقریباً نامرئی، به‌عنوان یک پروژه جسورانه شناخته می‌شود. این پروژه که نزدیک به چهار دهه به طول انجامید، ثابت کرد که یخ قطب جنوب می‌تواند به یک ابزار علمی خارق‌العاده تبدیل شود.

بیشتر بخوانید: حزب جدایی‌طلب کبک در انتخابات عمومی کانادا پیروزی کسب کرد

آکادمی سلطنتی علوم سوئد، هالزن را به خاطر «مشارکت‌های تعیین‌کننده در رصدخانه نوترینو IceCube و کشف ذرات نوترینو با منشاء نجومی» مورد تقدیر قرار داد. مارک پیرس، رئیس کمیته نوبل فیزیک، به توانمندی هالزن در رهبری یک تیم بین‌المللی و ایجاد یک ابزار علمی فوق‌العاده اشاره کرد.

کارنامه علمی و کشفیات مهم

هالزن در ۲۳ مارس ۱۹۴۴ در تینن، بلژیک به دنیا آمد و در دانشگاه کُرو لوون در رشته‌های ریاضیات و فیزیک تحصیل کرد. وی در سال ۱۹۶۶ مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت و در سال ۱۹۶۹ دکتری خود را در زمینه تقارن‌های شکسته هادرون‌ها به پایان رساند.

وی پس از کار در سازمان اروپایی تحقیقات هسته‌ای (CERN) در ژنو، به دانشگاه ویسکانسین-مدیسون دعوت شد. در اوایل کار خود، هالزن به توسعه مدل استاندارد فیزیک ذرات پرداخت و به تألیف کتابی در این زمینه پرداخت که به‌طور گسترده‌ای در دوره‌های آموزشی فیزیک ذرات استفاده می‌شد.

با این حال، از اواسط دهه ۱۹۸۰ توجه او به نوترینوها جلب شد، ذراتی که به خاطر خاصیت الکتریکی خنثی و تعامل بسیار کم با ماده، به نام «ذرات شبح» شناخته می‌شوند. هالزن معتقد است که مطالعه این ذرات می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا «چیزهایی در جهان را ببینند که به روش دیگری نمی‌توان دید».

رصدخانه IceCube که در سال ۲۰۰۴ ساخت آن آغاز شد، دارای ۵۱۶۰ حسگر نوری است که در حدود یک میلیارد تن یخ قطب جنوب قرار دارد. در سال ۲۰۱۳، این رصدخانه شواهدی از ذرات نوترینو با انرژی بالا که از خارج از منظومه شمسی آمده بودند، گزارش کرد.

هالزن در ۸۲ سالگی این جایزه را در ایتالیا دریافت کرده و آن را یک شگفتی غیرمنتظره توصیف کرد. به عنوان تنها برنده، او مبلغ کامل جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئد (تقریباً ۱.۲ میلیون دلار) را دریافت خواهد کرد.

بیشتر بخوانید: سه نفر در حملات به فرودگاه‌های جازان و نجران مجروح شدند