عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک دیدار کردند. این دیدار همزمان با انتقادات گستردهای از سوی نمایندگان مجلس شورای اسلامی و رسانههای جمهوری اسلامی روبهرو شده است.
انتقادات و خواستههای نمایندگان مجلس
شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواستار استیضاح عباس عراقچی شدهاند. خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داده است که این دیدار بدون اجازه نهادهای مسئول، از جمله شورای عالی امنیت ملی، انجام شده است.
بیشتر بخوانید: قانونگذاران بریتانیایی از بانکها خواستند از تأمین مالی پروژههای اسرائیلی خودداری کنند
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در واکنش به این موضوع تاکید کرده که بدون برآورده شدن شروط هفتگانه جمهوری اسلامی، تنگه هرمز باز نخواهد شد. او همچنین در پاسخ به محدودتر شدن پروازهای خطوط هواپیمایی ایران، کشورهای همسایه را تهدید کرده و گفته است: «اگر نگذارند هواپیماهای ایران سفر کنند، فرودگاههای آنان هم نمیتوانند پرواز داشته باشند.»
تنگه هرمز و چالشهای مذاکرات
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، نیز در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، بهرهمندی دیگر کشورها از تنگه هرمز در شرایط بسته بودن راه کشتیرانی ایران را نپذیرفته و تاکید کرده است که استقرار ناوگانهای متخاصم و گسترش جنگ، امنیت کشتیرانی را تامین نمیکند.
گزارشها نشان میدهند که تنگه هرمز به محور اصلی چانهزنی برای پایان دادن به جنگ تبدیل شده است. جمهوری اسلامی خواهان رهایی از محاصره آمریکا است که فشار شدیدی بر اقتصاد کشور وارد کرده و در مقابل، واشنگتن خواهان برقراری عبور آزاد کشتیها از این مسیر کلیدی انتقال نفت جهان است.
یکی از مهمترین موانع مذاکرات، تمایل هیچیک از دو طرف به واگذاری نخستین اهرم فشار خود است. آمریکا اهرم فشار اقتصادی را در اختیار دارد و جمهوری اسلامی نیز کنترل دسترسی به یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان را به اهرم خود تبدیل کرده است.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل به احتمال دستیابی به توافقی مرحلهای اشاره کرده و گفت: «یک راه پیش رو میتواند حل بحران در چند مرحله باشد. مرحله نخست پایان محاصره و بازگشایی هرمز خواهد بود.»
بر اساس این سناریو، جمهوری اسلامی اجازه ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز را میدهد و در مقابل، آمریکا محاصره اقتصادی را لغو کرده و ممکن است دسترسی تهران به بخشی از داراییهای مسدودشده را فراهم کند.
این توافق به معنای پذیرش یک راهحل موقت دیگر از سوی دونالد ترامپ خواهد بود و در حالی که توافق قبلی دو طرف در ماه ژوئیه به شکست انجامید، چالش اصلی این بار ایجاد تضمینهایی است که امتیازات متقابل به اندازه کافی پایدار باشند.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا، احتمال دستیابی به توافق پیش از انتخابات میاندورهای کنگره را تنها ۳۰ درصد ارزیابی کرده است. او همچنین اشاره کرده که محاصره همان چیزی است که بیشترین فشار را بر جمهوری اسلامی وارد میکند.
در حالی که تهران به جستوجوی راهحل دیپلماتیک ادامه میدهد، خود را برای احتمال ازسرگیری جنگ با آمریکا نیز آماده میکند. مقام ارشد جمهوری اسلامی با متهم کردن واشنگتن به استفاده از محاصره اقتصادی و تهدید نظامی بهعنوان ابزار اجبار، اعلام کرده است: «انگشتان ما روی ماشه است. آمریکاییها میدانند باید چه کار کنند، اما بهدلیل خواستههای بیش از حد آنها، احتمال اینکه دیپلماسی بتواند این مساله را حل کند، بسیار پایین است.»
در نهایت، منابع منطقهای گزارش دادهاند که تهران ممکن است موضوع دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را از متن توافق اصلی خارج کند، زیرا پایان دادن به محاصره آمریکا اکنون برای جمهوری اسلامی به اولویت فوریتری تبدیل شده است. این در حالی است که کشورهای خلیج فارس با طرح دریافت عوارض برای عبور از هرمز مخالفت کردهاند.
بیشتر بخوانید: الیف اراپل، نامزد حزب چپ، در آستانه شهرداری برلین · محمد باقر قالیباف: ایران شروط خود را برای بازگشایی تنگه هرمز اعلام کرد
