تعلیق پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی به فرودگاه بغداد، بیش از آنکه تصمیمی محدود در حوزه هوانوردی باشد، نشانهای روشن از ورود روابط ایران و عراق به مرحلهای تازه و پرچالشتر تحت فشارهای واشنگتن است. یک مقام عراقی اعلام کرده است که این اقدام در آستانه ضربالاجل جدید آمریکا و در راستای تصمیمات وزارت خزانهداری این کشور صورت گرفته تا بغداد خود را از خطر تحریمهای ثانویه مصون نگه دارد.
تفاوت در ممنوعیتها و فشارهای اقتصادی
با این حال، باید میان ممنوعیت فعالیت ایرلاینهای ایرانی در فرودگاههای عراق و بستهشدن حریم هوایی عراق به روی هواپیماهای ایرانی تفاوت گذاشت. آنچه تاکنون گزارش شده، تعلیق فعالیت و پذیرش پروازهای ایرلاینهای ایرانی در فرودگاه بغداد است، نه ممنوعیت کلی عبور هواپیماهای ایرانی از آسمان عراق. حتی درباره نحوه ابلاغ و اجرای تصمیم نیز در ساعات نخست گزارشهای متفاوتی منتشر شده است.
بیشتر بخوانید: ملاقات ابراهیم کالین و عبدالسلام زوبی در استانبول
علت اصلی این تصمیم، سرایت تهدیدهای تحریمی آمریکا به فرودگاهها و شرکتهای خدماتیِ طرف قرارداد با ایرلاینهای ایرانی است تا با درگیر کردن این مجموعهها، پروازهای منطقهای محدود شود. وابستگی ساختاری مالی عراق به آمریکا و درآمدهای حاصل از فروش نفت این کشور به حساب بانک مرکزی در بانک فدرالرزرو نیویورک، از دیگر عوامل تأثیرگذار بر این تصمیم است.
تحولات اقتصادی و دیپلماسی دوگانه
تصمیم بغداد را نمیتوان صرفاً به معنای تغییر موضع سیاسی عراق در قبال ایران دانست. رفتار منطقهای عراق نشاندهنده یک «سیاست موازنه چندلایه و موردی» است؛ الگویی که در آن بغداد تلاش میکند از تبدیل شدن رقابت ایران و آمریکا به یک انتخاب صفر و یکی برای خود جلوگیری کند. همزمانی این رویکرد با تحولات اقتصادی معنادار است: درست در روزهایی که محدودیتهای پروازی مطرح شد، وزارت بازرگانی عراق نشستهای جداگانهای با نمایندگان آمریکا و ایران داشت.
یکی از اصلیترین دلایلی که مانع از همراهی کامل بغداد با برنامههای انزواگرایانه واشنگتن میشود، وابستگی ساختاری عراق به امنیت انرژی و شریانهای مواصلاتی منطقه است. صادرات روزانه حدود ۲.۳۴ میلیون بشکهای نفت عراق، مستقیماً به ثبات و عبور امن از تنگه هرمز متکی است، واقعیتی که یک خط قرمز محاسباتی برای بغداد ایجاد کرده است.
این رفتار موردی بغداد بیهزینه نیست. برای تهران، این اقدام معیاری برای سنجش میزان استقلال تصمیمگیری بغداد در برابر فشار آمریکا است. آسیب اصلی این الگوی رفتار، «فرسایش تدریجی اعتماد» میان دو کشور خواهد بود و اگر این محدودیتها به حوزههای دیگر نیز سرایت کند، روابط دو کشور وارد مرحلهای پرچالشتر خواهد شد.
بیشتر بخوانید: پیشروی حوثیها و تأثیر آن بر معادلات عربستان سعودی · ایران شرایط خود برای احیای دیپلماسی با آمریکا را از طریق قطر منتقل کرد
