هنری کاگان و کنسو سوآی با سال‌ها تحقیق در زمینه شیمی و زندگی، دلایل ترجیح یک "دست" مولکولی بر تصویر آینه‌ای آن را کشف کردند. این کشفیات به وضوح نشان داد که یک عدم تعادل کوچک می‌تواند به طور قابل توجهی تقویت شود تا یک واکنش شیمیایی به طور غالب یکی از اشکال مولکولی را تولید کند.
جزئیات جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶
آکادمی سلطنتی علوم سوئد، این دو محقق فرانسوی و ژاپنی را در تاریخ ۲۰۲۶ به خاطر "کشف اثرات غیرخطی و خودکاتالیزی در سنتز ارگانیک نامتقارن" با جایزه نوبل شیمی مورد تقدیر قرار داد. این دو دانشمند به طور مساوی ۱۲ میلیون کرون سوئدی (حدود ۱.۲ میلیون دلار) جایزه را تقسیم خواهند کرد.
بیشتر بخوانید: هند: ۱۲ دریانورد در حمله به تانکر پاناما در تنگه هرمز مجروح شدند
چالش‌های موجود در شیمی
کارهای آن‌ها به یک ویژگی بنیادی در شیمی به نام چیرالیتی پرداخته‌اند. برخی از مولکول‌ها در دو فرم وجود دارند که حاوی یکسانی از اتم‌ها هستند اما تصاویر آینه‌ای یکدیگرند. این فرم‌ها که به عنوان انانتیومرها شناخته می‌شوند، می‌توانند در تعامل با موجودات زنده رفتارهای بسیار متفاوتی داشته باشند. به عنوان مثال، یکی ممکن است اثر درمانی مورد نظر را در یک دارو داشته باشد، در حالی که تصویر آینه‌ای آن ممکن است بی‌اثر یا باعث عوارض ناخواسته شود.
موجودات زنده به طور عمده "هموچیرال" هستند، به این معنی که مولکول‌های زیستی تمایل دارند تنها از یکی از دو فرم ممکن استفاده کنند. پروتئین‌ها تقریباً به طور انحصاری از یک فرم اسید آمینه ساخته شده‌اند، در حالی که DNA به قندهایی با جهت‌گیری مخالف وابسته است.
بیش از یک قرن، شیمیدان‌ها برای توضیح چگونگی به وجود آمدن چنین یکنواختی تلاش کردند و اینکه چگونه می‌توان آن را بدون اتکا به سیستم‌های زنده بازسازی کرد. هیندر لینک، رئیس کمیته نوبل شیمی، گفت: "هنری کاگان و کنسو سوآی راه حلی برای یک معمای شیمیایی که بیش از یک قرن قدمت دارد، ارائه داده‌اند: چطور هموچیرالیتی به طور خودبخودی پدید می‌آید."
زندگی و دستاوردهای هنری کاگان
هنری کاگان در سال ۱۹۳۰ در بولون-بیلانکورت، فرانسه متولد شد و در دانشگاه سوربن تحصیل کرد و دکترای خود را از کالج فرانسه در سال ۱۹۶۰ دریافت کرد. او نزدیک به چهار دهه در دانشگاه پاریس-سود، که اکنون بخشی از دانشگاه پاریس-ساکلای است، فعالیت کرد و به یکی از چهره‌های پیشرو در کاتالیز نامتقارن تبدیل شد. یکی از دستاوردهای تاثیرگذار او توسعه DIOP، مولکولی با شکل خاص به عنوان یک لیگاند چیرال بود. این مولکول به همراه یک کاتالیزور رودیوم، امکان تولید درصد بالایی از یک انانتیومر مورد نظر را فراهم می‌کرد.
دستاوردهای کنسو سوآی
کنسو سوآی در سال ۱۹۵۰ در هیروشیما، ژاپن متولد شد و دکترای خود را در سنتز ارگانیک از دانشگاه توکیو در سال ۱۹۷۹ دریافت کرد. سوآی بر روی ایده وسیع‌تری از تقویت نامتقارن تمرکز کرد و هدفی بلندپروازانه‌تر را دنبال کرد: ایجاد واکنشی که در آن یک محصول چیرال تولید، تولید خود را تسریع کند. این فرآیند به عنوان خودکاتالیزی نامتقارن شناخته می‌شود و به محض ظهور مقدار کمی از یک فرم مولکولی، تولید مولکول‌های اضافی با همان دست را تسریع می‌کند.
در سال ۱۹۹۵، سوآی اولین واکنش با پتانسیل تبدیل به هموچیرال را منتشر کرد و تا سال ۲۰۰۳، او نشان داد که یک واکنش با مواد غیرچیرال تنها یکی از دو مولکول تصویر آینه‌ای را تولید می‌کند. آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد: "به جز زندگی خود، هیچ کس قبلاً این دستاورد را به دست نیاورده بود."
کاتالیزورهای نامتقارن و خودکاتالیزی که کاگان و سوآی معرفی کردند، در حال حاضر در طراحی واکنش‌های انتخابی‌تر برای تولید داروها، عطرها و مواد پیشرفته استفاده می‌شوند. این کشفیات همچنین الگوی آزمایشگاهی برای بررسی چگونگی وابستگی زندگی بر روی زمین به تنها یکی از فرم‌های تصاویر آینه‌ای بسیاری از مولکول‌های ضروری ارائه کرده‌اند.
بیشتر بخوانید: نیروهای اسرائیلی یادبودهای شهیدان فلسطینی در نابلس را تخریب کردند · هنری کاگان از فرانسه و کِنسو سُوآی از ژاپن برنده جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ شدند
