مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تازه به تجربه مصر در انتقال پایتخت اداری پرداخته است. این کشور برای کاهش تراکم جمعیت و ترافیک قاهره، شهر جدیدی در دل بیابان ساخته است. با این حال، این پروژه با چالشهای متعددی مواجه است که از جمله آنها میتوان به مسئله تأمین آب و زندگی در این شهر جدید اشاره کرد.
چالشهای انتقال پایتخت اداری
گزارش «تحلیل تطبیقی انتقال پایتخت؛ پایتخت اداری جدید مصر، بررسی، تحلیل و استخراج درسآموختهها» به بررسی این واقعیت میپردازد که جابهجایی پایتخت تنها در صورتی میتواند به کاهش فشار بر قاهره کمک کند که به همراه تغییرات اساسی در ساختار اداری و اقتصادی کشور باشد. در غیر این صورت، مشکل اصلی تنها از یک مکان به مکان دیگر منتقل میشود.
بیشتر بخوانید: محکومیت حمله موشکی حوثیها به ریاض توسط اردن
با وجود انتقال وزارتخانهها به شهر جدید، قاهره همچنان به عنوان پایتخت قانونی مصر باقی مانده است. قانون اساسی این کشور قاهره را به عنوان محل پایتخت تعیین کرده و برگزاری جلسات پارلمان در خارج از آن محدودیتهایی دارد. دولت مصر در سال ۲۰۲۲ مرز شرقی استان قاهره را تغییر داد تا امکان استقرار نهادهای حکومتی در پایتخت اداری جدید فراهم شود.
ابعاد اقتصادی و اجتماعی پروژه
پایتخت اداری جدید در حدود ۴۵ کیلومتری شرق قاهره ساخته شده و مساحت آن در فازهای اول و دوم بیش از ۷۱۵ کیلومتر مربع پیشبینی شده است. برنامهریزان جمعیتی در حدود ۶.۵ میلیون نفر برای این شهر در نظر گرفتهاند. در این شهر، منطقه دولتی شامل پارلمان و وزارتخانهها، منطقه تجاری، محلههای مسکونی، مراکز فرهنگی و یک پارک خطی بزرگ به نام «رود سبز» پیشبینی شده است. تنها بودجه اعلامشده برای فاز نخست این پروژه بین ۲۰۰ تا ۲۲۵ میلیارد پوند مصر (حدود ۶ تا ۷ میلیارد دلار) برآورد شده است.
با این حال، گزارش نشان میدهد که فاصله میان ظرفیتهای پیشبینیشده و واقعیتهای زندگی در این شهر یکی از محورهای اصلی تحلیل است. برآوردهای مرکز پژوهشها هزینه کل پروژه را بین ۴۰ تا ۶۰ میلیارد دلار تخمین میزند و به افزایش بدهی عمومی و مشکلات اقتصادی مصر اشاره میکند. به علاوه، انتقادات درباره هزینه فرصتهای سرمایهگذاری در بخشهای دیگر مانند حملونقل عمومی و مسکن نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
با وجود ساخت نزدیک به ۱۰۰ هزار واحد مسکونی در پایتخت جدید، تا اوایل سال ۲۰۲۴ فقط حدود ۱۲۰۰ خانواده در آن ساکن شدهاند. همچنین، تعداد کارکنان دولتی منتقلشده به این شهر حدود ۴۸ هزار نفر گزارش شده است که در مقایسه با جمعیت چندمیلیونی پیشبینیشده، عددی ناچیز به نظر میرسد.
در بخش اجتماعی، قیمت مسکن نیز به عنوان یکی از چالشهای مهم مطرح شده است. بهای یک آپارتمان دوخوابه در این شهر حدود ۵۰ هزار دلار است، در حالی که تولید ناخالص داخلی سرانه مصر حدود سه هزار دلار برآورد میشود. این ترکیب قیمت مسکن و هزینههای دیگر میتواند ورود طبقات کمدرآمد و حتی بخشی از طبقه متوسط را به این شهر دشوار کند.
آب و محیط زیست
یکی از مهمترین چالشهای پروژه انتقال پایتخت، مسئله تأمین آب است. سرانه آب شیرین در دسترس مصر حدود ۶۱۰ مترمکعب در سال است، در حالی که برنامهها پیشبینی کردهاند که روزانه حدود ۱.۵ میلیون مترمکعب آب نیل برای آبیاری فضای سبز و پارکهای شهر مصرف شود. این مقدار تقریباً معادل یک درصد سهم سالانه مصر از آب نیل است و این تناقض به نقدهای محیطزیستی درباره این پروژه دامن میزند.
در نهایت، گزارش مرکز پژوهشها به انتقال پایتخت در ایران نیز اشاره میکند و تأکید میکند که پیشنهاد اصلی نباید جابهجایی یکباره وزارتخانهها باشد، بلکه باید توزیع کارکردها میان چند قطب مختلف انجام شود. این جابهجایی باید در یک برنامه ۱۰ تا ۲۰ ساله و با توجه به ظرفیتهای آبی، اقلیمی و زیرساختی انجام شود. به این ترتیب، تجربه مصر به عنوان یک هشدار سیاستی برای ایران مطرح میشود.
بیشتر بخوانید: دستگیری ولید الفلاح سرکرده گروه تروریستی داعش در سوریه · سازمان هواشناسی مصر از کاهش دما در روزهای آینده خبر داد
