محمدعلی مهتدی، با اشاره به تحولات اخیر در سوریه، بیان کرده است که هویتهای مذهبی، قومی و محلی در این کشور به شدت برجسته شدهاند. این تغییرات نشاندهنده این است که بحران سوریه به یک بحران هویت ملی تبدیل شده و ریشههای آن عمیقتر از سقوط بشار اسد است.
عوامل بحران هویت ملی
در ۱۴ سال گذشته، درگیریهای داخلی و مداخلات خارجی باعث جابهجایی میلیونها نفر و فروپاشی بخش بزرگی از ساختارهای دولتی شده است. این مسائل، جامعه سوریه را به شدت تحت فشار قرار داده و تنشهای مذهبی و قومی را تقویت کرده است. به ویژه، خشونتهای مارس ۲۰۲۵ در مناطق ساحلی و درگیریهای خونین ژوئیه ۲۰۲۵ در سویدا، احساس ناامنی را در میان گروههای مختلف قومی و مذهبی افزایش داده است.
بیشتر بخوانید: همکاری یمن و نیروهای ملی برای تقویت آمادگی نظامی
حکومت جدید سوریه هنوز نتوانسته این شکافها را در یک چارچوب دولت ملی واحد ترمیم کند. در عین حال، مداخلات خارجی از جمله حملات هوایی رژیم صهیونیستی، وضعیت را پیچیدهتر کرده و نشان میدهد که بحرانهای داخلی سوریه میتوانند به سرعت به میدان مداخله قدرتهای خارجی تبدیل شوند.
چالشهای هویتی و اقتصادی
مسئله کردها در شمال و شمالشرق سوریه نیز از چالشهای اصلی دولت مرکزی است. خواستههای مربوط به حقوق و زبان کردی و اعتراضات علیه توافقهای انجام شده با دمشق نشاندهنده این است که مسئله هویت کردی هنوز حل نشده است. به طور کلی، هر گروه قومی و مذهبی در سوریه نسبت به حقوق و سرنوشت خود حساستر شده و این موضوع منجر به «تکثیر هویتها» در غیاب یک هویت ملی فراگیر شده است.
در کنار بحران هویتی، بحران اقتصادی نیز به سرعت به یک بحران اجتماعی تبدیل شده است. افزایش قیمت سوخت و نارضایتیهای اقتصادی، اعتراضات گستردهای را در چندین منطقه به دنبال داشته است. این اعتراضات به عنوان گستردهترین موج اعتراضات اقتصادی از زمان سقوط بشار اسد توصیف شدهاند. مردم که انتظار بهبود شرایط زندگی را داشتند، اکنون با افزایش هزینههای زندگی و کاهش قدرت خرید مواجهند.
در نهایت، اگر دولت مرکزی نتواند این مطالبات را در قالب یک پروژه ملی پاسخ دهد، شکاف میان جامعه و دولت عمیقتر خواهد شد. سوریه در حال حاضر به دولتی نیاز دارد که شهروندان را پیش از مذهب و قومیتشان ببیند و ارتشی قدرتمند و یکپارچه تشکیل دهد. اگر چنین پروژهای شکل نگیرد، خطر ورود به مرحلهای تازه از کشمکشهای هویتی وجود دارد.
بیشتر بخوانید: تعلیق پروازهای ایران توسط عراق و تاثیر آن بر روابط تهران و بغداد · تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به خاک سوریه در شهرک الرفید
