سوریه امروز با اقتصادی فرسوده، فقر گسترده، بیکاری و کاهش قدرت خرید مردم روبهروست. اخیراً افزایش قیمت سوخت نقطه انفجار تازهای بود که تظاهرات گستردهای را برانگیخت. اعتراضات تنها به چند تجمع محدود نماند و به چندین منطقه گسترش یافت؛ معترضان در برخی نقاط جادهها را بستند و مسیر انتقال نفت و سوخت را مختل کردند.
گستردگی اعتراضات اقتصادی
گزارشهای منتشرشده این اعتراضات را گستردهترین موج اعتراضات اقتصادی از زمان سقوط بشار اسد توصیف کردهاند. این واقعیت بسیار مهم است: مردمی که پس از سقوط حکومت پیشین انتظار بهبود شرایط زندگی داشتند، اکنون با افزایش هزینههای زندگی و کاهش قدرت خرید خود روبهرو هستند.
بیشتر بخوانید: نیروی نظامی یمن: سلاحهای حوثیها تهدیدی برای پروازهای غیرنظامی در دریای سرخ جنوبی
نارضایتیهای پراکنده
همزمان، اعتراضات و مطالبات کردی، نارضایتیهای اقتصادی و اعتراضات محلی در بخشهای مختلف کشور، هر کدام به شکلی جداگانه خود را نشان میدهند. به این ترتیب، نارضایتی عمومی نیز مانند هویتهای قومی و مذهبی، پراکنده و منطقهای شده است. اگر دولت مرکزی نتواند این مطالبات را در قالب یک پروژه ملی پاسخ دهد، شکاف میان جامعه و دولت عمیقتر خواهد شد.
بنابراین، مسئله اصلی فقط این نیست که چه کسی در دمشق حکومت میکند، بلکه این است که آیا سوریه میتواند بار دیگر خود را به عنوان یک «ملت» تعریف کند یا نه. راه برونرفت را باید در دو مسیر موازی جستوجو کرد: مقاومت در برابر تجزیه و تحمیل اراده خارجی، و فعالیت گسترده فرهنگی برای بازسازی مفهوم سوریه به عنوان یک هویت مشترک.
نیاز به هویت ملی مشترک
سوریه نمیتواند با حذف کردن علوی، درزی، مسیحی یا هیچ گروه دیگری به وحدت برسد. وحدت ملی هنگامی شکل میگیرد که همه این هویتها بتوانند در یک هویت بزرگتر، یعنی هویت سوری جای بگیرند. البته ایجاد یا احیای هویت ملی سوریه به معنای نفی هویتهای قومی و مذهبی نیست؛ برعکس، به معنای تبدیل آنها به اجزای یک هویت ملی فراگیر است.
سوریه برای عبور از مرحله کنونی، بیش از هر چیز به دولتی نیاز دارد که شهروند را پیش از مذهب، قومیت و منطقهاش ببیند و به ارتشی نیاز دارد که نه مجموعهای از گروههای سنی تکفیری، بلکه ارتش همه سوریها باشد. اگر چنین پروژهای شکل نگیرد، خطر آن وجود دارد که سوریه پس از پایان جنگ داخلی، وارد مرحلهای تازه از کشمکشهای هویتی شود؛ کشمکشی که این بار نه فقط بر سر قدرت در دمشق، بلکه بر سر خودِ مفهوم «سوریه» خواهد بود.
در چنین شرایطی، مقاومت در برابر تجزیه و مداخله خارجی، همراه با یک نهضت فرهنگی برای بازسازی هویت ملی سوری، میتواند نخستین گام برای بازگرداندن سوریه به جایگاه یک کشور واحد و برخوردار از حاکمیت و هویت ملی مشترک باشد.
بیشتر بخوانید: انتقاد احزاب اپوزیسیون یونان از دیدار میتسوتاکیس با نتانیاهو در نیویورک · تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به خاک سوریه در شهرک الرفید
